Hàng loạt phương án phát triển hạ tầng hàng không đang được nghiên cứu tại các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó Cao Bằng, Nà Sản, Lai Châu và Sa Pa là những dự án đáng chú ý. Nếu được triển khai đồng bộ, mạng lưới này có thể rút ngắn đáng kể thời gian tiếp cận các tỉnh vùng cao, đồng thời mở thêm dư địa cho du lịch, thương mại và logistics.
Cao Bằng hướng tới sân bay quốc tế quy mô 2 triệu khách/năm
Trong kế hoạch hoàn thiện hệ thống giao thông vùng cao, Cao Bằng đang đề xuất được giao lập Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Cao Bằng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo Quyết định số 1140/QĐ-BXD ngày 1/7/2026, sân bay này được định hướng đạt cấp 4E, khai thác kết hợp mục đích dân dụng và quân sự, với quỹ đất khoảng 500ha.
Mục tiêu đến năm 2030, công suất khai thác dự kiến đạt khoảng 500.000 lượt hành khách mỗi năm. Tổng nhu cầu vốn đầu tư sơ bộ vào khoảng 9.200 tỷ đồng. Xa hơn, đến năm 2050, năng lực phục vụ có thể tăng lên khoảng 2 triệu hành khách/năm.
Cảng hàng không Nà Sản đang phải dừng khai thác do đường cất hạ cánh bị hư hỏng nghiêm trọng.
Việc nghiên cứu một sân bay quy mô lớn tại Cao Bằng được kỳ vọng mở thêm phương thức kết nối cho địa phương vốn có địa hình phức tạp, đồng thời hỗ trợ quá trình phát triển du lịch và thu hút các hoạt động kinh tế mới.
Nà Sản chuẩn bị cho phương án khai thác trở lại
Tại Sơn La, hồ sơ Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không Nà Sản giai đoạn 2021-2030, định hướng đến năm 2050 cũng đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến.
Theo phương án điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc, Nà Sản được bố trí trên khu đất rộng hơn 544ha, đạt tiêu chuẩn cấp 4C theo hệ thống phân loại của ICAO.
Công suất dự kiến trong giai đoạn 2021-2030 vào khoảng 1 triệu hành khách/năm, trước khi nâng lên khoảng 2 triệu lượt khách/năm vào năm 2050.
Hiện sân bay Nà Sản phải tạm dừng hoạt động do đường cất hạ cánh xuống cấp nghiêm trọng. Việc xây dựng phương án quy hoạch mới được xem là cơ sở quan trọng để định hình tương lai của đầu mối hàng không này.
Lai Châu nằm trong danh sách sân bay được tính toán phát triển
Một dự án khác đang được nghiên cứu là Cảng hàng không Lai Châu. Bộ Xây dựng hiện lấy ý kiến đối với hồ sơ quy hoạch chi tiết sân bay này cho giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo phương án do Tổng công ty Tư vấn thiết kế Giao thông vận tải (TEDI) lập, Lai Châu được xác định là cảng hàng không nội địa cấp 3C.
Công suất dự kiến đạt khoảng 500.000 hành khách/năm vào năm 2030 và tăng lên 1,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050.
Đối với một địa phương nằm sâu trong khu vực Tây Bắc, sự xuất hiện của đầu mối hàng không có thể tạo thêm lựa chọn di chuyển bên cạnh đường bộ, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và các trung tâm kinh tế lớn.
Sa Pa là dự án đã động thổ nhưng vẫn còn bài toán nhà đầu tư
Khác với Cao Bằng, Nà Sản và Lai Châu đang ở các bước nghiên cứu, quy hoạch, Cảng hàng không Sa Pa đã được phê duyệt chủ trương đầu tư từ năm 2021.
Dự án có tổng vốn gần 7.000 tỷ đồng, thực hiện theo hình thức PPP, trong đó phần vốn nhà nước chiếm hơn 49%. Diện tích sử dụng đất khoảng 371ha.
Ngày 3/3/2022, tỉnh Lào Cai tổ chức động thổ dự án với kỳ vọng xây dựng một đầu mối giao thông mới cho khu vực Tây Bắc.
Dự án được triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu hướng tới sân bay cấp 4C kết hợp sân bay quân sự cấp II, công suất khoảng 1,5 triệu hành khách/năm. Ở giai đoạn tiếp theo, công suất sẽ được nâng lên khoảng 3 triệu hành khách/năm.
Thời hạn thực hiện dự án là 50 năm, gồm 4 năm xây dựng và 46 năm khai thác, hoàn vốn. Tuy nhiên, việc lựa chọn nhà đầu tư vẫn cần được tháo gỡ trước khi dự án có thể tiếp tục theo kế hoạch.
Vùng núi phía Bắc dự kiến quy hoạch nhiều sân bay mới.
Không chỉ thêm chuyến bay, hàng không còn mở rộng cơ hội kinh doanh
Theo điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc, đến năm 2050, Việt Nam dự kiến có 37 sân bay, gồm 20 cảng hàng không quốc tế và 17 cảng hàng không nội địa.
Trong nhóm sân bay nội địa được quy hoạch có nhiều địa điểm thuộc khu vực miền núi như Lai Châu, Điện Biên, Sa Pa, Nà Sản và Măng Đen.
Đối với các tỉnh vùng cao, lợi ích của hạ tầng hàng không không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian đi lại. Địa hình đồi núi khiến nhiều tuyến đường bộ có hành trình dài, chi phí vận tải cao và dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết. Một mạng lưới hàng không phù hợp có thể bổ sung phương thức vận chuyển nhanh, tạo thuận lợi cho cả hành khách lẫn hàng hóa.
Đây cũng là yếu tố đáng chú ý đối với du lịch, thương mại và logistics. Khi thời gian tiếp cận được rút ngắn, các điểm đến vùng cao có thêm cơ hội thu hút khách từ Hà Nội, các đô thị lớn cũng như thị trường quốc tế.
Những địa phương sở hữu cảnh quan tự nhiên, khí hậu đặc trưng và bản sắc văn hóa riêng có thể hưởng lợi khi khả năng kết nối được cải thiện. Đồng thời, doanh nghiệp trong các lĩnh vực dịch vụ, lưu trú, bán lẻ, vận chuyển và phân phối cũng có thêm điều kiện mở rộng hoạt động.
Đặc biệt, với những khu vực thường chịu tác động bởi sạt lở, lũ quét hoặc các hiện tượng thời tiết cực đoan, sân bay còn có vai trò hỗ trợ ứng cứu. Khi đường bộ bị chia cắt, hạ tầng hàng không có thể phục vụ việc đưa lực lượng, vật tư, thiết bị và hàng cứu trợ tới những địa bàn bị cô lập.
Nếu các dự án được triển khai theo đúng định hướng, việc bổ sung các đầu mối hàng không sẽ không chỉ thay đổi cách người dân tiếp cận miền núi phía Bắc mà còn có thể tạo thêm động lực cho du lịch, đầu tư, thương mại và chuỗi cung ứng tại những địa phương vốn gặp hạn chế về giao thông đường bộ.